มรดกโลกในไทย ที่ไหนเข้าไปเดินได้จริงบ้าง

คำว่ามรดกโลกทำให้หลายคนคิดถึงโบราณสถานอย่างเดียว แต่ในไทยมีทั้งแหล่งมรดกโลกทางวัฒนธรรมและทางธรรมชาติ ซึ่งประสบการณ์ต่างกันคนละเรื่อง กลุ่มแรกเดินชมได้ทั้งวันเหมือนอุทยานประวัติศาสตร์ ส่วนกลุ่มหลังเป็นผืนป่าที่บางส่วนเข้าไม่ได้เลยเพราะเป็นเขตอนุรักษ์

อีกเรื่องที่มักเข้าใจผิดคือมรดกโลกหลายแห่งไม่ได้เป็นจุดเดียว แต่ขึ้นทะเบียนเป็นกลุ่มที่กินพื้นที่หลายจังหวัด การวางแผนจึงต้องเลือกก่อนว่าจะไปส่วนไหนของกลุ่มนั้น

กลุ่มเมืองประวัติศาสตร์สุโขทัยและเมืองบริวาร

ขึ้นทะเบียนร่วมกันสามเมือง คือสุโขทัย ศรีสัชนาลัย และกำแพงเพชร ซึ่งเป็นเมืองในวัฒนธรรมเดียวกันแต่คนละบทบาท อุทยานประวัติศาสตร์สุโขทัย ใน สุโขทัย เป็นศูนย์กลางและมีผังเมืองที่อ่านได้ครบที่สุด ส่วน อุทยานประวัติศาสตร์กำแพงเพชร ใน กำแพงเพชร ต่างออกไปตรงที่โบราณสถานตั้งอยู่กลางป่าเต็งรังและก่อด้วยศิลาแลง จึงให้บรรยากาศคนละแบบทั้งที่อยู่ในกลุ่มเดียวกัน

นครประวัติศาสตร์พระนครศรีอยุธยา

อยุธยาเป็นมรดกโลกที่เดินทางง่ายที่สุดในบรรดาทั้งหมด เพราะอยู่ห่างจากกรุงเทพฯ ไม่ถึงสองชั่วโมงและโบราณสถานกระจุกอยู่ในเกาะเมืองที่ปั่นจักรยานถึงกันได้ จุดที่คนรู้จักมากที่สุดคือ วัดมหาธาตุ ใน พระนครศรีอยุธยา ซึ่งเป็นที่ตั้งของเศียรพระพุทธรูปในรากไม้

กลุ่มป่าดงพญาเย็น-เขาใหญ่

นี่คือมรดกโลกทางธรรมชาติที่คนไทยเข้าถึงได้ง่ายที่สุด ครอบคลุมอุทยานและเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าต่อเนื่องกันหลายแห่ง โดยส่วนที่เปิดให้เที่ยวเต็มรูปแบบคือ อุทยานแห่งชาติเขาใหญ่ ซึ่งฝั่ง ปราจีนบุรี เป็นด้านที่มีน้ำตกและป่าดิบชื้นสมบูรณ์ ที่นี่ยังพบช้างป่าและกระทิงได้จริง จึงมีกฎการปฏิบัติตัวเมื่อเจอสัตว์ป่าที่ต้องอ่านก่อนเข้า

แหล่งที่เข้าถึงได้จำกัดกว่าที่คิด

ทุ่งใหญ่นเรศวร-ห้วยขาแข้ง และกลุ่มป่าแก่งกระจาน เป็นมรดกโลกทางธรรมชาติที่พื้นที่ส่วนใหญ่เป็นเขตอนุรักษ์เข้มงวด ไม่ได้เปิดให้เที่ยวแบบอุทยานทั่วไป ส่วนแหล่งโบราณคดีบ้านเชียงใน อุดรธานี เป็นมรดกโลกทางวัฒนธรรมที่ชมได้ในรูปแบบพิพิธภัณฑ์และหลุมขุดค้น ต่างจากอุทยานประวัติศาสตร์ที่เดินชมกลางแจ้ง

วางแผนอย่างไรให้ไม่เหนื่อยเปล่า

แหล่งกลุ่มโบราณสถานทั้งหมดเป็นลานโล่งไม่มีร่มเงา ควรเริ่มแต่เช้าและใช้จักรยานหรือรถเชื่อมระหว่างกลุ่ม แล้วเดินเฉพาะภายในแต่ละกลุ่ม ส่วนแหล่งทางธรรมชาติต้องเช็กเวลาปิดถนนภายในและจองที่พักล่วงหน้าเสมอ เพราะหลายแห่งจำกัดจำนวนคนต่อวัน