ภาพ: Bienvenue en Thaïlande · Wikimedia Commonsคติการไหว้พระธาตุประจำปีเกิดเป็นธรรมเนียมของล้านนา ความเชื่อคือดวงวิญญาณของคนเราสถิตอยู่ที่พระธาตุประจำปีนักษัตรที่เกิด การได้ไปกราบสักครั้งในชีวิตจึงถือเป็นการกลับไปหาที่ตั้งของตัวเอง หลายครอบครัวใช้ธรรมเนียมนี้เป็นเหตุผลของทริปประจำปีมาจนถึงทุกวันนี้
สิ่งที่คนมักไม่รู้คือในสิบสององค์นั้นมีสามองค์ที่ไม่ได้อยู่ในประเทศไทย ธรรมเนียมจึงเปิดทางไว้ว่าถ้าไปไม่ถึงให้ไหว้องค์แทนที่กำหนดไว้ในไทยได้ และถือว่าได้อานิสงส์เท่ากัน
พระธาตุประจำปีเกิดทั้ง 12 ปี
- ปีชวด — พระธาตุศรีจอมทอง เชียงใหม่
- ปีฉลู — พระธาตุลำปางหลวง ลำปาง
- ปีขาล — พระธาตุช่อแฮ แพร่
- ปีเถาะ — พระธาตุแช่แห้ง น่าน
- ปีมะโรง — พระพุทธสิหิงค์ วัดพระสิงห์ เชียงใหม่
- ปีมะเส็ง — ต้นพระศรีมหาโพธิ์ พุทธคยา ประเทศอินเดีย
- ปีมะเมีย — พระธาตุชเวดากอง ประเทศเมียนมา
- ปีมะแม — พระธาตุดอยสุเทพ เชียงใหม่
- ปีวอก — พระธาตุพนม นครพนม
- ปีระกา — พระธาตุหริภุญชัย ลำพูน
- ปีจอ — พระธาตุอินทร์แขวน ประเทศเมียนมา
- ปีกุน — พระธาตุดอยตุง เชียงราย
สามองค์ที่อยู่นอกประเทศ ไหว้ที่ไหนแทน
ปีมะเส็งซึ่งเป็นต้นพระศรีมหาโพธิ์ที่พุทธคยา คนไทยนิยมไหว้ต้นโพธิ์ในวัดที่ปลูกจากหน่อพระศรีมหาโพธิ์แทน ส่วนปีมะเมียกับปีจอที่อยู่ในเมียนมา มีเจดีย์จำลองให้กราบอยู่หลายแห่ง โดยเจดีย์ชเวดากองจำลองที่วัดพระบรมธาตุ ตาก เป็นองค์ที่คนไทยเดินทางไปมากที่สุด
วางเส้นทางอย่างไรให้ไหว้ได้หลายองค์ในทริปเดียว
เจ็ดในสิบสององค์อยู่ในภาคเหนือและกระจุกกันในระยะขับรถไม่เกินครึ่งวัน จึงร้อยเป็นเส้นทางเดียวได้สบาย เส้นที่นิยมที่สุดคือเริ่มที่ ลำปาง ขึ้น ลำพูน เข้า เชียงใหม่ แล้วต่อขึ้น เชียงราย ซึ่งเก็บได้ห้าองค์ในทริปเดียว ส่วนใครที่อยากได้ทั้ง แพร่ และ น่าน ควรแยกเป็นอีกทริปเพราะอยู่คนละแนวเขา
มารยาทที่ควรรู้ก่อนขึ้นลานพระธาตุ
ทุกองค์ต้องถอดรองเท้าก่อนเข้าเขตลานประทักษิณ และแต่งกายสุภาพคลุมไหล่คลุมเข่า ธรรมเนียมล้านนานิยมเดินเวียนขวารอบองค์พระธาตุสามรอบก่อนกราบ วัดหลายแห่งในภาคเหนือยังคงธรรมเนียมที่ห้ามสตรีขึ้นในบางวิหาร ซึ่งจะมีป้ายแจ้งไว้ชัดเจน อ่านป้ายก่อนเสมอแล้วจะไม่มีปัญหา
